Wakacyjna lektura dla psychologów: Gdzie śpiewają raki. D. Owens

„Gdzie śpiewają raki” Delii Owens ukazała się po polsku dawno, bo w 2019 roku, ja ją jednak przegapiłam. Zamawiając stosy innych książek, dorzuciłam tę niepozorną pozycję w wydaniu pocketowym, nie wiedząc, jaki to kaliber literatury. Gdy wpadła w moje ręce, bo wszystko, co miałam, już przeczytałam, dosłownie przepadłam na wiele godzin czytania ciągiem. Ponieważ ta książka, jak niewiele innych, opowiada o świecie wewnętrznym bohaterki z tak psychologiczną głębią, postanowiłam ją Wam polecić.

O czym jest ta książka?

Historia jest dość szokująca – sześcioletnia dziewczynka porzucona przez matkę i przez rodzeństwo zostaje w starej chacie na bagnach z przemocowym i rzadko obecnym ojcem. Od tej pory musi poradzić sobie sama – zdobyć jedzenie, ogrzać się, zaplanować swoje działania. Kto ma lub zna dzieci, ten wie, jaki to poziom abstrakcji. Stopniowo poznajemy jej życie wewnętrzne, rozterki, rozwiązania problemów, z jakimi nierzadko nie poradziłby sobie współczesny dorosły. Stopniowo poznajemy też mokradła graniczące z morskim wybrzeżem – głównie przez pryzmat obserwacji głównej bohaterki.

Akcja toczy się w małym miasteczku amerykańskim w Północnej Karolinie w latach 50. i 60. – fabuła idzie trochę do przodu i do tyłu. Dziewczynka Kya w sumie nie ma tak dobrego rozeznania w czasie, początkowo nie umie ani pisać, ani czytać. Pojmuje za to intuicyjnie wiedzę o przyrodzie i jej cyklach odradzania się, naturalnych procesach rodzenia i umierania. Tak samo jak przyroda się zmienia, tak i ona dojrzewa stopniowo do różnych etapów swojego życia – praktycznie poza społeczeństwem. W książce jest również wątek młodzieńczej miłości, ambicji, niedopasowania i pierwszych doświadczeń. Jest też sprawa kryminalna – tradycyjny wątek zbrodni i kary.

Gdzie śpiewają raki - tematy dla psychologa:

Nie chcę za dużo zdradzać z fabuły, warto natomiast podkreślić, co ciekawego jest tutaj dla psychologa:

• przede wszystkim dylemat normy zdrowia psychicznego w oderwaniu od społeczeństwa (czy człowiek może być dla siebie wszechświatem?) – Kya jako dziecko porzucone umiała poradzić sobie całkiem sama, naturalnie ciągnęło ją do innych ludzi, z którymi mimo to nic jej nie łączyło: ani kultura, ani normy społeczne;

• przepiękny portret osobowości dziewczyny porzuconej przez wszystkich, która dostała widocznie wystarczająco dużo, by móc rozumieć emocje i doświadczać nawet przywiązania i miłości (tu oczywiście możliwa dyskusja, czy to w ogóle realne w świetle współczesnych koncepcji Bowlbiego i badań nad przywiązaniem, Kya prawdopodobnie wykształciłaby raczej reaktywne zaburzenie przywiązania - RAD);

• dylemat, na ile modelowanie społeczne daje nam ramy, a na ile są one naturalną cechą naszego gatunku oraz jak kształtują się zasady społeczne w warunkach trudnych i wygodnych;

• kwestia zależności od innych ludzi i od otaczającego środowiska, uprzedzeń i mechanizmów społecznych „własny vs obcy”;

• czy możliwe jest żyć na takich okruchach i resztkach (jedzenia i czyjejś uwagi, wsparcia), jak robiła to główna bohaterka? Czy rzeczywiście w sytuacjach ekstremalnych tak niewiele jest potrzebne, by przeżyć? Czy to wystarczy, by być społecznym człowiekiem?

• o granicach miłości i poświęcenia.

Oczywiście to tylko moja lista zagadnień, które można dostrzec w tej krótkiej, ale głębokiej opowieści. Ponieważ format pocket to naprawdę mała książeczka, jest to świetna opcja na wakacje, która nie obciąży bagażu.

PS. Jest również film pod tym samym tytułem, ale nie wiem, czy dobry, bo jeszcze nie oglądałam. Ekranizacje rzadko są lepsze niż książka (no może poza „Nie opuszczaj mnie” Ishiguro :)